«Περί εξουσίας με συναίσθημα και συναίσθηση» – Όταν η Ελένη Αξιόγλου «απαντά» στην Μπέτυ Μπαζιάνα!

«Πως είδα τις αντιλήψεις της κ.Μπέτυ Μπαζιάνα σε συνέντευξή της 5.1.2018» – Άρθρο της Ελένης Αξιόγλου

«Με έμπνευση από τον κοινωνικό φιλελευθερισμό ως τις παρυφές της σοσιαλδημοκρατίας η υφισταμένη κοινωνική, οικονομική και πολιτική
κατάσταση θα ζητούσε ριζικές πολιτικές παρεμβάσεις με τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, χωρίς το λαικισμό της οργής και θρήνων ως ατομικής
λογοδοσίας εκάστου πολίτη, αλλά με ουσιαστική συμπαράσταση στα πληγέντα κοινωνικά στρώματα και ενσυναίσθηση του κλονισμού των μέχρι στιγμής
δεδομένων της ζωής τους, ώστε τα κόμματα ως πολιτικοί διαμορφωτές να μη βρίσκονται στο κενό ,παρά να έχουν διακριτό ρόλο από την κυβερνητική εξουσία
προς την κατεύθυνση του δημιουργικού συμβιβασμού κεφαλαίου και εργασίας και δημοκρατικής εκπροσώπησης των πολιτών.

Δημοκρατία είναι η άσκηση της «ορατής εξουσίας» ,μια μορφή οργάνωσης της κρατικής εξουσίας κατά τρόπο δημόσιο, διαφανή και ελέγξιμο. Στον εσώτερο πυρήνα της εξουσίας δεν θεωρείται ανεκτό να υπάρχουν μυστικά. Η δημοσιότητα αποτελεί τον κανόνα στη λειτουργία των δημοκρατικά εκλεγμένων κυβερνήσεων. Η σχέση αντιπροσώπευσης μεταξύ του κυρίαρχου λαού και των αντιπροσωπευτικών σωμάτων, που είναι αρμόδια για τη νομοθέτηση και τον έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας, προυποθέτει τη δημοσιότητα και τη διαφάνεια της εξουσίας.

Το Κοινοβούλιο έχει αντιπροσωπευτικό χαρακτήρα , μόνο αν δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι η δραστηριότητά του είναι δημόσια. Από τη στιγμή που διαμορφώνεται η πεποίθηση ότι η δημόσια διαδραματιζόμενη κοινοβουλευτική δράση δεν αποτελεί παρά μια κενή, τυπική διαδικασία και ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται κατ’ ουσίαν έξω από τη σφαίρα της δημοσιότητας, το Κοινοβούλιο μπορεί μεν να συνεχίζει να επιτελεί ορισμένες «χρήσιμες λειτουργίες», αλλά, όπως προκλητικά υποστήριξε ο γερμανός πολιτειολόγος Carl Schmitt, παύει πλέον να υφίσταται η σχέση αντιπροσώπευσης με την κοινωνία. Μιά τέτοια ακριβώς κατάσταση αποφάσεων έξω από σφαίρα δημοσιότητας φαίνεται να προδίδει η φράση-αντίληψη «τιμωρητική, φασιστική μπότα η δανειστές, που προσπαθούσε να σου λιώσει το κεφάλι», αφού δεν ήλθαν έτσι με τέτοια μορφή τα θέματα της ελληνικής οικονομίας του 2015 στο ελληνικό κοινοβούλιο σε δημόσια διαδικασία.

Τον σκληρό πυρήνα της σύγχρονης αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας αποτελεί η διεξαγωγή ελεύθερων, περιοδικών εκλογών για την ανάδειξη Κοινοβουλίου, με την απρόσκοπτη συμμετοχή πολιτικών κομμάτων και την εγγύηση ατομικών ελευθεριών και δικαιωμάτων συλλογικής δράσης. Στο πλαίσιο αυτό, δεν αρκεί ωστόσο η διασφάλιση της δυνατότητας συμμετοχής του πολίτη στις δημοκρατικές διαδικασίες, αλλά είναι αναγκαία και η επιβεβαίωση του νοήματος της πολιτικής συμμετοχής. Μια πολιτεία όπου οι πολίτες αισθάνονται ότι δεν υπάρχει δυνατότητα για ουσιαστική συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων, μετατρέπεται σε ελλειμματική δημοκρατία.

Η κρίση της σύγχρονης αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας διασταυρώνεται με την κρίση της πολιτικής και εντείνεται εξαιτίας της. Η διαρκής αποδυνάμωση της ικανότητας των πολιτικών κομμάτων, ως βασικών πολιτικών φορέων αντιπροσώπευσης της κοινωνίας, να αντιπροσωπεύσουν τις κοινωνικές δυνάμεις προς τις οποίες απευθύνονται, δεν υπήρξε μόνον αποτέλεσμα του σταδιακού μετασχηματισμού τους σε κόμματα με άμεση, εξωθεσμική παρέμβαση στον κρατικό μηχανισμό, αλλά και συνέπεια της ανεπάρκειάς τους να αρθρώσουν πολιτικό λόγο που να υπερβαίνει μια διαμεσολαβητική-διαχειριστική λογική ως προς τη σχέση κράτους, οικονομίας και κοινωνίας πολιτών.

Ως εκ τούτου από τη στιγμή που το Όχι των ελλήνων πολιτών του Δημοψηφίσματος του 2015 στις απαιτήσεις των δανειστών δεν επιβεβαιώθηκε ως πολιτική συμμετοχή τους, δεν μιλάμε για συμβιβασμό (ταπεινωτικό ή όχι) αλλά για ελλειμματική δημοκρατία. Αρα, η φράση-αντίληψη «κάθε 5η Ιουλίου κλαίω από νεύρα και οργή» προσομοιάζει σε αντίδραση λαικισμού και όχι τον επιβεβλημένο αναστοχασμό για το κράτος .Βέβαια ως συναίσθημα θεμιτό ,αλλά μόνο του δεν αρκεί!

Μέσα σε ένα κυκεώνα ψευδο-ειδήσεων, ψευδογεγονότων και απατηλών ερμηνειών, οι λαικιστές καλλιεργούν ένα τρόπο σκέψης που υποσκάπτει τη δημοκρατία και την κριτική σκέψη του πολίτη. Ο Λαικισμός δεν είναι προιόν της οικονομικής κρίσης, αλλά τρέφεται από αυτήν. Μπορεί να εκφράζεται εξίσου με αριστερό και δεξιό πολιτικό λόγο. Κοινά χαρακτηριστικά είναι η πόλωση των πολιτικών ανταγωνισμών και η δαιμονοποίηση του αντιπάλου, ΙΔΙΩΣ η υπεραπλούστευση των πολιτικών και οικονομικών διακυβευμάτων.

Ποιό είναι το υπόβαθρο της προσέγγισης ανάμεσα σε τμήματα της ριζοσπαστικής αριστεράς και τμήματα της Δεξιάς σε ολόκληρη την ΕΥΡΏΠΗ; Μήπως ότι όλα τους αντιλαμβάνονται τα σύνθετα προβλήματα που προκαλεί η κρίση και διαθέτουν άμεσες, πλην όμως νεφελώδεις λύσεις για την κατάργηση εν μια νυκτί των κοινωνικά άδικων περιοριστικών πολιτικών, την αύξηση μισθών και συντάξεων, τη μείωση της ανεργίας και την επιστροφή στην ανάπτυξη;

Πρόκειται για «καθαρές» λύσεις υπέρ του λαού, ό,τι κι αν περιλαμβάνει ο όρος λαός, με έναν λόγο που στρέφεται εναντίον «σκοτεινών κέντρων ισχύος» και καταγγέλει συλλήβδην το πολιτικό σύστημα, το ευρωπαικό σύστημα κανόνων. Ο Λαικισμός προκαλεί μια ρηχή ηθικοποίηση της πολιτικής, που μετατρέπει τον πολιτικό διάλογο σε κυνήγι μαγισσών η, αλλιώς, σε μια πολιτικά κενή αντιπαράθεση περί ατομικής συνείδησης η ευθύνης, απομακρύνοντάς τον από τον αναγκαίο αναστοχασμό για την οργάνωση των αντιπροσωπευτικών θεσμών, για το κράτος, τα θεσμικά αντίβαρα και τους ελεγκτικούς μηχανισμούς!

Ο Λαικισμός στην κυβερνητική εξουσία συνεπάγεται την απόπειρα άλωσης του κρατικού μηχανισμού, τις μαζικές πελατειακές σχέσεις, την περιστολή της κοινωνίας πολιτών και της έκφρασης αντιλόγου! Η υπεράσπιση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, του ορθολογισμού, της ανεκτικότητας, της πολιτικής ευπρέπειας και του κριτικού λόγου από την πλευρά της σοσιαλδημοκρατίας και κοινωνικού φιλελευθερισμού ,δεν αποτελεί ωστόσο επαρκές εργαλείο κατά του Λαικισμού, αν εκείνα τα κόμματα δεν εμπλουτίσουν το μεταρρυθμιστικό τους πρόγραμμα με ΤΗΝ ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ των βιωματικών κλονισμών που επέφερε η κρίση (Σεβαστάκης 2017). Κατ αυτόν πρέπει να επανεκτιμηθεί ο ρόλος των συναισθημάτων στην πολιτική, ΔΙΕΥΡΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΝΟΗΣΗ ΣΤΗ ΣΦΑΙΡΑ ΤΩΝ ΠΑΘΩΝ. Αυτό δεν σημαίνει διολίσθηση προς τη λαικίστικη δημαγωγία, αλλά επιστροφή σε μια ΚΑΤΑΝΟΗΤΙΚΗ και ΣΥΝΑΙΣΘΗΣΙΑΚΗ αμεσότητα, προυπόθεση για τη συμμετοχή του πολίτη στις δημοκρατικές διαδικασίες, αλλά και τη διασφάλιση των ατομικών και κοινωνικών ελευθεριών.

Η πολιτική δεν είναι παρά ένα επάγγελμα, όπως έγραψε ο Max.Weber( 1864-1920),με δικούς του κανόνες και κώδικες επικοινωνίας, χωρίς ωράριο, με ατέλειωτες πληκτικές συνεδριάσεις, ψεύτικα χαμόγελα και υποσχέσεις, συνεχή έκθεση στην κίτρινη δημοσιότητα και μια διαρκή υποχρέωση αυτοδιαφήμισης ,που οι πολιτικοί οφείλουν να επιβάλουν στον εαυτό τους. Αυτοί οι όροι εργασίας οδηγούν ενίοτε σε αλλοίωση προσωπικότητας, σε έναν ιδιότυπο ιδρυματισμό, που συνοδεύεται από ναρκισσισμό, αλλά και απομείωση της αντιληπτικής ικανότητας για όσα διαδραματίζονται στην κοινωνία. Ταυτόχρονα η μέθη της επιρροής, της αναγνωρισιμότητας και της δύναμης, που κυριεύει τους πολιτικους, αποκρύπτει τις ποικίλες εξαρτήσεις τους από ομάδες συμφερόντων. Ναι, ναρκισσισμό γεννά η πολιτική. Για το λίμπιντο δεν ξέρω ,γιατί από την αρχαία Ελλάδα έχουμε τον θεό Ερωτα κινητήρια δύναμη των πάντων, έρωτα για τη Ζωή, για την Πατρίδα!.

Με τα λόγια του γενικού γραμματέα του Σοσιαλ. κόμματος της Γαλλίας Λιονέλ Ζοσπεν,1980, στην προεδρία Φρ.Μιτεράν,τα σοσιαλιστικά/σοσιαλδημοκρατικά κόμματα δεν αποτελούσαν κόμματα στην εξουσία που ταυτίζονταν με την κυβέρνηση, ούτε κόμματα της εξουσίας που υποτάσσονταν στις κυβερνητικές επιλογές, αλλά κόμματα εξουσίας που συνέπρατταν στη χάραξη της κυβερνητική πολιτικής! Αυτός ο διακριτός ρόλος των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων αναδεικνύει τόσο την άμεση σχέση τους με τις κοινωνικές δυνάμεις που εκπροσωπούν, όσο και τις αυτοτελείς λειτουργίες τους έναντι του κράτους. Η κομματική αυτοτέλεια επιβεβαιώθηκε επίσης από τις τεταμένες σχέσεις που διατηρούσαν συχνά με τις κοινοβουλευτικές τους ομάδες!

Σε ποιο βαθμό τα σημερινά κόμματα διολίσθησαν σε εξαρτήσεις από το κράτος και από εξωθεσμικά κέντρα οικονομικής και επικοινωνιακής ισχύος, κατά πόσον υποχώρησε η αντιπροσωπευτική τους λειτουργία, συρρικνώθηκε ο εσωτερικός πολιτικός έλεγχος και αποδυναμώθηκε η λογοδοσία των κομματικών ηγεσιών, σε ποια έκταση αποκόπηκαν από τα αιτήματα και τα συμφέροντα της κοινωνικής τους βάσης; EINAI αξιοσημείωτο ότι η άσκηση κυβερνητικής εξουσίας από κόμματα της ριζοσπαστικής αριστεράς, όπως ΣΥΡΙΖΑ, ανέδειξε την «κρατικοποίησή τους» και την πλήρη στεγανοποίηση τους από τον κοινωνικό έλεγχο μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα .

Τα κόμματα με στόχο τη δημοκρατία διαθέτουν το πλεονέκτημα της ικανότητας σύνθεσης αξιών και προσαρμογής των πολιτικών πρακτικών με ΣΚΟΠΟ τη διαρκή βελτίωση των συνθηκών ζωής του κόσμου της εργασίας. Επαγγέλονται την επίτευξη επαυξητικών βημάτων, λαμβάνοντας υπόψη τις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Αυτός ο ρεαλισμός δεν αποτελεί ούτε «συνθηκολόγηση» ούτε ελλειψη πολιτικού προσανατολισμού. Σημαίνει αντιμετώπιση των πραγματικών προβλημάτων χωρίς ιδεοληπτική εσωστρέφεια ,αλλά συνεκτιμώντας το εφικτό με το ευκταίο!

Επομένως αντιλήψεις του τύπου «Ο ΣΥΡΙΖΑ πήρε την κυβέρνηση δεν πήρε την εξουσία» δεν είναι κάτι διαφορετικό από την προσπάθεια του ομιλούντος και δηλώνοντος αυτό να αποδοθεί αυτοτέλεια στο κόμμα ΣΥΡΙΖΑ σε σύγκριση με την ασκουμένη κυβερνητική εξουσία και να υπονοεί ότι στο μέλλον στόχος θα είναι και η άλωση των κρατικών μηχανισμών, για να είναι πλήρης η εξουσία. Αρα εγκυμονεί πάλι ο κίνδυνος ελλείμματος δημοκρατίας με περιθωριοποίηση της κοινωνίας των πολιτών, αν δεν συμμετέχει μαζί με τον κρατικό μηχανισμό στη Δημοκρατία, που η κοινωνία πολιτών οφείλει ν’ αφεθεί μόνη της να δράσει μέσω της αυθόρμητης συσσωμάτωσης και συνεργασίας των πολιτών για την επίτευξη σκοπών ορισμένων κατά τρόπο απολύτως ανάλογο μιάς ελεύθερης αγοράς.

Το Σύνταγμα της Βαιμάρης, αναγνωρίζοντας στο κράτος εκτεταμένες εξουσίες ρυθμιστικής παρέμβασης στις οικονομικές και κοινωνικές σχέσεις, συμβολίζει τον δομικό μετασχηματισμό του αστικού κράτους και τη συνάρτηση της νομιμοποίησης της πολιτικής εξουσίας με τη διασφάλιση υλικών παροχών προς τους πολίτες , με πρώτο Πρόεδρο τον Friedrich Ebert.1919-1925( θάνατό του). Ανάμεσα σε όλα το SPD προώθησε τη συμφωνία ανάμεσα στα ελεύθερα συνδικάτα και την ένωση των εργοδοτών, υιοθετώντας τον κοινωνικό και πολιτικό συμβιβασμό! ως προυπόθεση του συνταγματικού και θεσμικού συμβιβασμού που επιτεύχθηκε με το Σύνταγμα της Βαιμάρης. Θα ήταν σφάλμα ΝΑ ΥΠΟΤΙΜΗΘΕΙ η αξία της Δημοκρατίας της Βαιμάρης ,η οποία προώθησε μείζονες μεταρρυθμίσεις μέσω του συμβιβασμού κεφαλαίου-εργασίας και άνοιξε το δρόμο για την αναγνώριση του ρόλου του κράτους στη διεύθυνση της ελεύθερης οικονομίας.

Στην κρατική παρέμβαση στην ελεύθερη οικονομία ως επιβεβλημένη συνέβαλε και το θεωρητικό έργο του φιλελεύθερου John Maynard Keynes 1883-1946 ,που ανέπτυξε την ιδέα ότι η πλήρης απασχόληση μπορεί να διατηρηθεί μόνο με τη συμβολή κρατικών δαπανών και ανέδειξε το «παράδοξο της λιτότητας» και «το φαινόμενο του πολλαπλασιαστή». Στη μεταβιομηχανική εποχή και μεταδημοκρατία, τα σοσιαλδημοκρατικά και του κοινωνικού φιλελευθερισμού κόμματα προσαρμόζονται στην κοινωνική τους βάση και μετατρέπονται σε πολυσυλλεκτικά «κόμματα για όλους»!, γεγονός που ενέχει σοβαρούς κινδύνους.

Ηδη στη διακήρυξη ίδρυσης της Ν.Δ. αυτό είναι το πνεύμα, «κόμμα για όλους», στόχος το εθνικό οικονομικό συμφέρον εκάστου Ελληνα. Όπως γράφει ο βρεττανός επιστήμονας Colin Crouch «ΈΝΑ κόμμα χωρίς συγκεκριμένη κοινωνική βάση ζει στο κενό-και η πολιτική αποστρέφεται εκ φύσεως το ΚΕΝΟ!». Η Εξαπλωση των νέων μορφών κοινωνικής σύγκρουσης, που δεν ανάγονται σε ταξικά συμφέροντα αλλά σε συλλογικές ταυτότητες η αιτήματα, και δεν εντάσσονται στο πλαίσιο της ταξικής αντιπαλότητας αλλά αποσκοπούν στην επιβολή αξιών, ηθικών επιλογών η ειδικών συμφερόντων, διαμορφώνει ένα σχήμα οριζοντίων κοινωνικών συγκρούσεων ,που δεν μπορούν να επιλυθούν με την αναζήτηση πρόσκαιρων συμβιβασμών.

Τα χρόνια μετά τη διεθνή οικονομική κρίση του 2008,είναι η περίοδος όπου όλες οι βεβαιότητες και ταξικές συντεταγμένες μοιάζουν να υποχωρούν, όσα θεωρούνταν δεδομένα και απαραβίαστα αμφισβητούνται, ενώ μια μόνιμη κατάσταση κρίσης η έκτακτης ανάγκης επιβάλλεται πάνω στους θεμελιώδεις κανόνες που καθόρισαν τον παρελθόντα κόσμο! Η ΕΞΟΔΟΣ δεν είναι χρονικά προδιαγεγραμμένη, ούτε θα σημάνει κατ ανάγκην την ανάδυση ενός θαυμαστού και καινούργιου κόσμου.

Οι μακροχρόνια άνεργοι οι παγίως υποαπασχολούμενοι, οι νεόπτωχοι, οι κοινωνικά αποκλεισμένοι, τα συμπιεζόμενα μεσαία στρώματα συγκροτούν νέες κατηγορίες κοινωνικών υποκειμένων, με απρόβλεπτη πολιτική συμπεριφορά. Πρόκειται για μια «τάξη » ετερογενή ως προς την κοινωνική προέλευση, τις προσλαμβάνουσες παραστάσεις και τις προσδοκίες των μελών της, κοινό χαρακτηριστικό των οποίων είναι πρωτίστως η διογκούμενη απελπισία και οργή! Κανένας πολιτικός φορέας δεξιός η αριστερός δεν μπορεί να προδικάσει τις μετατοπίσεις αυτών των κοινωνικών υποκειμένων. Η βουβή τους διαμαρτυρία που εκφράζεται με την αύξηση της εκλογικής αποχής, συνιστά ίσως την πιο «φιλική» στάση, που μπορούν πλέον να επιδείξουν απέναντι στο κομματικό σύστημα.

Η ανάδειξη της ιδεολογικής ταυτότητας των κομμάτων παρόλα αυτά δεν είναι μια πολυτελής θεωρητική άσκηση. Αντιθέτως, αποτελεί ένα απολύτως αναγκαίο εργαλείο για την εκφορά προγραμματικού λόγου, όπως η αντιμετώπιση της υπερφορολόγησης, της τραπεζικής τακτικής (άραγε γιατί έγινε μόνο ο Νόμος για έξοδο από φυλακή κατηγοριών υποδίκων εν μια νυκτί και δεν νομοθετούν και για περικοπή των δανείων και το αφήνουν στους…δικαστές, μηχανισμό κατά την διατυπωθείσα σε συνέντευξη αντίληψη), περαιτέρω την πολιτική δράση και την άσκηση κυβερνητικής εξουσίας. Ταυτόχρονα, συνιστά έναν κρίσιμο γνώμονα στη διαδικασία λογοδοσίας προς τους πολίτες, αλλά και προς τα ίδια τα μέλη των κομμάτων.

Οι μεγάλες ιδέες για τον μετασχηματισμό της οργανωμένης κοινωνικής συμβίωσης δεν επιδέχονται άλλωστε «τελικές» οριστικές απαντήσεις, αλλά παραμένουν ανοιχτές μπροστά στην ιστορική εξέλιξη! Σ αυτό συμφωνώ με την αντίληψη «Τίποτα δεν έχει τελειώσει»!

*Ελένη Ι.Αξιόγλου –Δικηγόρος ,Μέλος Π.Ε. της Ν.Δ.-Πολιτευτής Ν.Λάρισας

Δείτε επίσης

Βρείτε μας